Chính trị

Vì sao Donald Trump muốn rút nước Mỹ khỏi Hiệp ước INF?

Việc tổng thống Donald Trump lên kế hoạch rút khỏi Hiệp ước Các lực lượng Hạt nhân Tầm trung, gọi tắt là Hiệp ước INF, được ký kết giữa Mỹ và Liên Xô vào năm 1987 đang làm dấy lên mối lo ngại rằng nó sẽ đưa thế giới trở về thời kỳ chiến tranh lạnh.

Tuy nhiên, mọi việc đều có nguồn cơn của nó.

Vào buổi sáng trước khi INF được ký kết, tổng thống đương nhiệm bấy giờ là Ronald Reagan đã tặng cho người đồng nhiệm của mình Mikhail Gorbachev một đôi khuy măng sét (hay khuy cài cổ tay). Trong thời khắc lịch sử ấy, sự thiện chí của hai nhà lãnh đạo quyền lực nhất thế giới đã đánh dấu một bước ngoặt lớn cho cả nhân loại – Mỹ và Liên Xô cùng buông hạ vũ khí và thiết lập nền hòa bình.

Tuy nhiên, hơn 30 năm sau, tổng thống Donald Trump muốn các bên ngồi lại bàn đàm phán. Ngày 20/10/2018, ông tuyên bố nước Mỹ sẽ rút khỏi Hiệp ước INF và triển khai hệ thống tên lửa nếu Nga và Trung Quốc vẫn chưa thể tỉnh ngộ (“came to their senses”).

Vậy, tại sao nước Mỹ lại muốn thay đổi cuộc chơi? Người xưa có câu “không có lửa, sao có khói”. Trước hết, ta cần tìm hiểu về bối cảnh mà Hiệp ước INF ra đời.

Bối cảnh ra đời của Hiệp ước INF

Hiệp ước INF có nguồn gốc từ cuộc khủng hoảng Euromissile vào cuối những năm 1970 và đầu những năm 1980. Khi đó, Liên Xô triển khai loại tên lửa đạn đạo tầm trung mang tên SS-20, có tầm bắn từ lãnh thổ Liên Xô đến bất kỳ quốc gia nào tại châu Âu; trong khi, hệ thống tên lửa tầm ngắn của Mỹ đặt tại châu Âu vẫn chưa thể chạm tới lãnh thổ Liên Xô. Việc này đã đặt cả châu Âu vào tình cảnh hoảng loạn.

Cuộc gặp gỡ lịch sử giữa Ronald Reagan và Mikhail Gorbachev
Cuộc gặp gỡ lịch sử giữa Ronald Reagan và Mikhail Gorbachev.

Nếu Liên Xô tấn công châu Âu bằng SS-20, Mỹ buộc phải leo thang bằng cách sử dụng đến một loại vũ khí hủy diệt khác – mang vào châu Âu tên lửa đạn đạo Pershing II, thứ có thể làm nổ tung nước Nga trong vòng 10 phút kể từ lúc bấm nút. Lúc này, đến lượt Liên Xô cảm thấy lo lắng. Sự nguy hiểm của SS-20 và Pershing II đã dẫn đến hàng loạt cuộc biểu tình chống chiến tranh hạt nhân diễn ra khắp châu Âu. Kết quả là Hiệp ước INF ra đời, buộc Mỹ và Liên Xô vĩnh viễn chấm dứt phát triển và triển khai các loại tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình mặt đất (không quy định về hệ thống tên lửa phóng từ biển) có tầm bắn từ 500 – 5500 km, kể cả các chương trình bay thử nghiệm quân sự[1]. Nhờ đó, khoảng 3000 tên lửa đã bị phá hủy để thiết lập nền hòa bình cho nhân loại.

Nhưng lý do gì khiến hiệp ước này trở nên rạn nứt?

Đó là vì Nga đã không tuân thủ luật chơi. Mỹ và các đồng minh trong khối NATO liên tục cáo buộc Nga đã thử nghiệm nhiều chương trình bay quân sự, cũng như triển khai tên lửa hành trình 9M729 thuộc diện cấm trong khuôn khổ Hiệp ước INF.

“Nga đã vi phạm hiệp ước. Họ đã liên tục vi phạm như thế suốt nhiều năm qua” – ông Trump phát biểu sau buổi mít tinh tại Elko, Nevada – “Chúng ta không thể để họ (nước Nga) vi phạm hiệp ước hạt nhân, và ở ngoài kia phát triển vũ khí trong khi chúng ta không được phép làm việc đó”[2].

Ngoài ra, không thể không nhắc đến Trung Quốc. Những năm đầu tiên của thế kỷ 21, khi mà quan hệ Nga – Trung vẫn còn trong giai đoạn thử thách, Vladimir Putin đã toan tính việc rút khỏi INF vì nhận thấy các quốc gia khác, có Trung Quốc, đang phát triển các hệ thống tên lửa tầm trung phi hạt nhân. Ngày 25/10/2007 tại Đại hội đồng Liên hợp quốc, Mỹ và Nga cùng yêu cầu các quốc gia từ bỏ các tên lửa bị cấm.

Tuy nhiên, Trung Quốc không nằm trong INF.

Sự lo ngại của Mỹ ngày một lớn hơn khi hệ thống tên lửa của Trung Quốc đang phát triển đã vượt khỏi giới hạn của hiệp ước. Theo Tư lệnh Bộ chỉ huy Thái Bình Dương, Đô đốc Harry Harris, 95% tên lửa của Trung Quốc sẽ vi phạm nếu quốc gia này tham gia INF[3]. Đó là lý do vì sao Donald Trump muốn chấm dứt hiệp ước này và đưa ra cảnh báo đối với các nước đang âm thầm tiến hành chạy đua vũ trang sau lưng Mỹ.

“Chúng ta sẽ phải phát triển vũ khí, trừ phi Nga và Trung Quốc tới gặp chúng ta và nói rằng hãy thật bình tĩnh, hãy cùng buông vũ khí xuống. Nếu Nga và Trung Quốc vẫn đang tiếp tục phát triển vũ khí trong khi Mỹ vẫn tuân thủ hiệp ước, đó là điều không thể chấp nhận được”[2], ông Trump lên án Nga và Trung Quốc.

Khi tuyên bố của Trump được nêu lên, như có thể dự đoán trước, các chuyên gia trên khắp thế giới lập tức đồng loạt phản đối quyết định này, cho rằng nếu Mỹ rút khỏi INF sẽ tạo cơ hội cho Nga tự do phát triển hệ thống tên lửa tầm trung hướng vào châu Âu, hay Trung Quốc sẽ lấy cớ đó để đẩy mạnh xây dựng tiềm lực quân sự.

Nhưng vấn đề ở đây là: Nga chưa bao giờ muốn tuân thủ hiệp ước, thậm chí tổng thống tiền nhiệm Barack Obama cũng biết điều đó; Trung Quốc thì đang tự do phát triển tên lửa và là quốc gia có tốc độ phát triển vũ khí hạt nhân nhanh nhất thế giới[4], trong khi đó, tham vọng của họ trên Biển Đông chưa bao giờ từ bỏ; hơn nữa, thỏa thuận phi hạt nhân hóa giữa Mỹ và Triều Tiên vẫn còn là một ẩn số. Bài học về sự trở mặt của các quốc gia độc tài trong các thỏa thuận quốc tế vẫn còn đó, thế nên, người Mỹ đủ khôn ngoan để không phạm phải những sai lầm tương tự một lần nào nữa.

Đã đến lúc nước Mỹ cần phải xé bỏ Hiệp ước INF và thiết lập lại cuộc chơi giữa các nước.


CHÚ THÍCH

  1. INF treaty. United States Department of State. Truy cập 08/11/2018.
  2. Zeke Miller và Michael Balsamo (21/10/2018). Russia Says President Trump’s Nuclear Treaty Withdraw Would Be a ‘Very Dangerous Step’. TIME. Truy cập 08/11/2018.
  3. Statement Of Admiral Harry B. Harris Jr., U.S. Navy Commander, U.S. Pacific Command Before The Senate Armed Services Committee On U.S. Pacific Command Posture. Truy cập 08/11/2018.
  4. Stephen Yates (31/10/2018). Trump Withdrawal From Russia Nuclear Treaty Is A Smart Move. Fox News. Truy cập 08/11/2018.
Chia sẻ bài viết:

Leave a Reply

avatar
1000
  Đăng ký  
Thông báo cho tôi khi có