Kinh doanh

Kinh doanh cửa hàng tiện lợi: Lời hay lỗ?

Những năm gần đây, tại Sài Gòn và Hà Nội đã chứng kiến sự bùng phát mạnh mẽ của hàng loạt các điểm cửa hàng tiện lợi ở mọi góc phố và ngõ hẻm. Chỉ cần đặt chân ra đường vài trăm mét là người dân hoàn toàn có thể bắt gặp một cửa hàng tiện lợi để tìm mua những món đồ mình cần. Vâng, đó chính là tiêu chí kinh doanh của hầu hết những thương hiệu cửa hàng tiện lợi – gần và tiện. Có một sự thật không thể phủ nhận rằng mọi người có thể nhịn mua trang sức, mỹ phẩm, điện thoại, internet, điện, nước,… nhưng không thể nhịn ăn, nhịn uống, nhịn tắm hay đánh răng,… vì lẽ đó mà người người, nhà nhà đua nhau mở các cửa hàng bán nhu yếu phẩm. Một mặt vì nhóm hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) có mức lợi nhuận khá ổn, và một mặt nữa là ngành hàng này không bao giờ sợ ế.

Tản mạn về kinh doanh cửa hàng tiện lợi hiện nay

Trong khi Hà Nội bị chiếm lĩnh hoàn toàn bởi hệ thống VinMart+ của tập đoàn Vingroup thì tại Sài Gòn, cuộc chiến giành giật mặt bằng và mở rộng chuỗi trở nên vô cùng khốc liệt. Chẳng hạn, tập đoàn AEON đang thực hiện chiến lược “bao vây” toàn bộ Sài Gòn với hệ thống Ministop đánh chiếm trung tâm thành phố, bao quanh bên ngoài Ministop là hai hệ thống siêu thị Fivimart và Citimart, còn ngoại ô thành phố bị chế ngự bởi hai cây cột đình sừng sững là AEON Mall Bình Tân và AEON Mall Tân Phú. Trong khi đó, VinMart+ (với lợi thế từ việc kinh doanh bất động sản từ Vingroup) và Circle K đang len lỏi hầu khắp mọi góc phố hay thậm chí đường hẻm để cạnh tranh trực tiếp với các cửa hàng tạp hóa truyền thống. Và ngạc nhiên hơn khi một hệ thống đứng thứ hai thế giới nổi đình nổi đám như Family Mart thì lại bị đánh bật ra các quận rìa thành phố (như Gò Vấp, quận 12). Vừa qua, chuỗi cửa hàng đáng sợ nhất thế giới là 7 Eleven cũng không thể “kìm lòng” trước một thị trường béo bở như Việt Nam.

Mỗi thương hiệu có một chiến lược phát triển riêng, VinMart+ với các mặt hàng tươi sống nhắm vào nhóm đối tượng trên 27 tuổi, các gia đình trẻ ở các khu vực chung cư; còn các hệ thống khác như Circle KB’s MartFamily MartMinistop,… thì lại nhắm vào các đối tượng dưới 25, đặc biệt là đối tượng học sinh, sinh viên nên có sự cạnh tranh mặt bằng khốc liệt quanh các trường học. Còn một hình thức khác là nhượng quyền thương hiệu mà điển hình là hệ thống Shop & Go – thương hiệu cửa hàng tiện lợi thuần túy lớn nhất Việt Nam, họ chủ động nhắm vào các tiệm tạp hóa lớn (mặt bằng trên 30m2) có mặt tiền đường trên các con phố để liên hệ hợp tác.

Doanh thu và lợi nhuận của những cửa hàng tiện lợi bao nhiêu, và có lãi không?

Câu trả lời là chưa. Bởi cả hai đại diện Family Mart và Ministop đều thừa nhận rằng hiện nay chưa một hệ thống cửa hàng tiện lợi nào tại Việt Nam kinh doanh có lãi. Vậy tại sao họ vẫn tiếp tục ồ ạt mở thêm cửa hàng mặc dù càng mở càng lỗ? Câu trả lời là kinh doanh cửa hàng tiện lợi hiện thời chưa có lãi, chứ không phải là không có. Vấn đề ở đây là do sự tồn tại của chợ truyền thống tại Việt Nam vẫn còn đó, và tâm lý người tiêu dùng chưa quen với việc bước vào một cửa hàng có máy lạnh, wifi free và dịch vụ bán hàng chuyên nghiệp để mua những sản phẩm thiết yếu thường ngày. Bên cạnh đó, các chuỗi cửa hàng tiện lợi vẫn chưa thể so với kênh bán lẻ truyền thống về độ phủ sóng khi tỷ lệ hiện nay là một cửa hàng tiện lợi chọi hơn 300 cửa hàng tạp hóa (theo một thống kê không chính thức, Việt Nam có khoảng 1,000 cửa hàng tiện lợi và khoảng 300,000 cửa hàng tạp hóa, hơn 2,000 chợ rải khắp các tỉnh thành trên cả nước).

Nhưng theo một nghiên cứu của Nielsen đã cho thấy Top5 thuộc tính ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn của khách hàng gồm:

1. Sự sẵn có của sản phẩm (62%)
2. Sản phẩm có chất lượng cao (57%)
3. Vị trí cửa hàng thuận tiện (54%)
4. Cung cách phục vụ của nhân viên tại cửa tiệm (51%)
5. Phân loại hàng hóa hợp lý (51%)

Trong tiêu chí 1 và 2, bán lẻ truyền thống và cửa hàng tiện ích gần như ngang nhau. Tiêu chí 3 thì các cửa hàng tạp hóa truyền thống hoàn toàn áp đảo, nhưng các tiêu chí 4,5 thì cửa hàng tiện ích lại trở nên thắng thế. Đặc biệt, yếu tố giá cả đã không nằm trong 5 tiêu chí này (vì giá cả là một nhược điểm lớn của cửa hàng tiện lợi). Bởi ngày nay, người tiêu dùng đã nhận thức rõ hơn về giá cả, rằng thứ họ trả tiền để nhận được không chỉ là món sản phẩm mà họ cầm trên tay. Năm 2015, nhiều chuyên gia đã cho rằng đến năm 2020 thì các chợ truyền thống sẽ hoàn toàn vắng bóng và bị đánh sập. Công ty nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng có 22% lượng người tiêu dùng chọn mua hàng tại các cửa hàng tiện ích, đây là một dấu hiệu vô cùng khả quan cho một ngành còn non trẻ trên thị trường nhưng lại có tốc độ tăng trưởng thuộc hàng bậc nhất trong ngành bán lẻ. Và đại diện của Family Mart đã tự tin tuyên bố chắc nịch rằng năm 2019 ngành kinh doanh cửa hàng tiện lợi sẽ có lãi.

Thời điểm nào thì kinh doanh cửa hàng tiện lợi sẽ có lãi?

Ngành kinh doanh cửa hàng tiện lợi mặc dù còn khá mới mẻ tại Việt Nam nhưng lại không hề xa lạ đối với những nước phát triển. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng để đạt đến điểm hòa vốn (break even point) và có lợi nhuận thì cần 150 cửa hàng. Tại Việt Nam, thực tế, các chuỗi cửa hàng tiện ích chỉ mới bắt đầu thực sự nở rộ trong khoảng 5 năm trở lại đây. Trong khi đó, Trung Quốc mất 17 năm, còn Thái Lan, Hàn Quốc mất 8 năm để hình thức kinh doanh này phát sinh lợi nhuận. Vì vậy, đây chính là thời điểm nhạy cảm cho các công ty trong ngành đua nhau mở rộng chuỗi, với mục tiêu là chèn ép các công ty yếu vốn hơn đến chết để mình giành lấy hoàn toàn thị phần của đối thủ. Và thời điểm đầu là lúc các công ty dùng vốn để triệt hạ lẫn nhau.

Family Mart sau vụ lùm xùm “ly dị” với Phú Thái giữa năm 2013, giờ đây đã đứng dậy một cách mạnh mẽ, bám sát B’s Mart về số lượng cửa hàng trong chuỗi. Mặc dù trước đó có nhiều thông tin Family Mart sẽ từ bỏ thị trường Việt Nam, nhưng ông Kigure Takahiko – Giám đốc Điều hành Family Mart Việt Nam đã phủ định điều đó và tuyên bố rằng Family Mart hoàn toàn không thiếu tiền để có thể bị “đứt gánh giữa đường”. Ấn tượng nhất là chuỗi Ministop, trong 3 năm từ 2011 đến 2015 chỉ có vỏn vẹn 17 cửa hàng. Sau khi “ly dị” G7 của Trung NguyênMinistop quyết định liên kết với tập đoàn Sojitz. Sự “song kiếm hợp bích” của hai tập đoàn Nhật Bản hùng mạnh AEON – Sojitz trở nên cực kỳ đáng sợ khi chỉ trong hơn 1 năm đã mở ra thêm gần 60 cửa hàng, hơn gấp 3 lần những gì G7 Trung Nguyên làm được trong vòng 4 năm. Việc này khiến cho thương hiệu đáng sợ thứ hai thế giới trong ngành là Family Mart đã chuyển sang chú trọng và nhìn nhận Ministop như một đối trọng lớn nhất của họ.

Hệ thống chuỗi cửa hàng tiện lợi của các thương hiệu tại Việt Nam
Hệ thống chuỗi cửa hàng tiện lợi của các thương hiệu tại Việt Nam

3 hình thức kinh doanh cửa hàng tiện lợi

Theo những gì tôi biết, về mặt hàng kinh doanh thì hiện nay có 3 hình thức kinh doanh cửa hàng tiện lợi:

Thứ nhất, đó là kinh doanh các mặt hàng tiện lợi (CVS) đơn thuần, chỉ bán những thứ người tiêu dùng cần (như snack, thức uống, dầu gội, bột giặt,…) và thay đổi linh hoạt theo từng vị trí địa lý.

Thứ hai, là hình thức combo. Bao gồm các mặt hàng tiện lợi (CVS) và đồ ăn nhanh (lẩu, fastfood), ví dụ như MinistopFamily Mart, và mới đây là Circle K. Trong đó, Ministop đi đầu tại Việt Nam về kinh doanh fastfood.

Thứ ba, kinh doanh chủ yếu các thực phẩm tươi sống, như VinMart+ và Satrafoods.

Doanh thu và lợi nhuận của một cửa hàng tiện lợi

Về các mặt hàng tiện lợi (CVS) thì chia ra làm 3 loại: thực phẩm (food), phi thực phẩm (non-food), và đồ uống (drinks). Trong đó, đồ uống thường chiếm khoảng 50-60% doanh thu của cửa hàng.

Về lợi nhuận:
– Mặt hàng CVS: 30%
– Fastfood: 45%
– Bánh bao, bánh giò: từ 70-90%
Ngoài ra, một số mặt hàng có lợi nhuận trên 100%, như nước đá, kem tươi…
*Đây là số liệu từ một hệ thống Nhật Bản, và là phần trăm lợi nhuận sau thuế, đã trừ các khoản thuế, phí.

Giả sử một cửa hàng có doanh thu bình quân 18 triệu/ngày (doanh thu của một cửa hàng trung bình) và quy ước lợi nhuận chung của các mặt hàng là 35%. Trong một tháng 30 ngày, doanh thu cửa hàng là 540 triệu.

BẢNG CHI PHÍ HÀNG THÁNG MỘT CỬA HÀNG TIỆN LỢI

Đơn vị tính: triệu đồng.

STT Nội dung Giá trị
1 Chi phí cố định 103.70
– Khấu hao tài sản cố định 0.50
– Thuê mặt bằng 40.00
– Lương nhân viên (6-8% doanh thu) 43.20
– Lương bảo vệ 8.00
– Chi phí quản lý 12.00
2 Chi phí biến đổi 415.00
– Nhập hàng 351.00
– Điện, nước, điện thoại 30.00
– Hủy hàng 21.00
– Chi phí vận tải, kho bãi 8.00
– Chi phí marketing 5.00
3 Tổng chi phí 518.70

BẢNG KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH HÀNG THÁNG CỦA MỘT CỬA HÀNG TIỆN LỢI

Đơn vị tính: triệu đồng.

STT Nội dung Giá trị
1 Doanh thu thuần 540.00
 2 Chi phí cố định 103.70
 3 Chi phí biển đổi 415.00
 4 Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh 21.30
 5 Doanh thu từ tiền trưng bày sản phẩm 1.00
 6 Lợi nhuận trước thuế 22.30
7 Thuế thu nhập doanh nghiệp (20%) 4.46
 8 Lợi nhuận ròng 17.84

Vậy, một cửa hàng tiện lợi với doanh thu trung bình 18 triệu/ngày thì lợi nhuận ròng mỗi tháng đạt được là gần 18 triệu. Vậy có lỗ không? Câu trả lời: chắc chắn lỗ.

Dù hai bảng trên chỉ mang tính ước lượng chủ quan, nhưng với kinh nghiệm của mình, tôi có thể khẳng định đó là dữ liệu sát với thực tế; và kinh doanh cửa hàng tiện lợi hiện nay chỉ lỗ chứ không thể có lời. Vì sao? Vì ta chỉ mới tính đến chi phí tại cửa hàng, ta vẫn chưa tính đến chi phí trả cho khối văn phòng, gồm lương nhân viên văn phòng (đặc biệt là số lượng kế toán viên), chi phí thuê văn phòng, cùng các khoản chi phí quản lý văn phòng. Nếu một chuỗi cửa hàng A có 100 cửa hàng, thì lợi nhuận mỗi tháng nhận được từ 100 cửa hàng đó là gần 1.8 tỷ, quá thấp để trang trải chi phí cho cả bộ phận văn phòng điều hành chuỗi với quy mô 100 cửa hàng.

Theo ông Kigure Takehiko, chi phí để mở một cửa hàng Family Mart vào khoảng 1.5 đến 2 tỷ đồng. Và theo tính toán của tôi thì phải mất khoảng 84 tháng (7 năm) để một cửa hàng có thể đạt điểm hòa vốn. Cho nên khi bước vào thị trường Việt Nam vào năm 2009, Family Mart khẳng định rằng phải tới năm 2019 (tức 10 năm sau) thì kinh doanh mới có lãi.

Thực tế, kinh doanh cửa hàng tiện lợi hiện nay vẫn lỗ. Theo Vietnamnet, từ báo cáo tài chính của một doanh nghiệp cho thấy, mảng bán hàng tại siêu thị, cửa hàng tiện ích với doanh thu thuần khoảng 10,770 tỷ đồng, nhưng đã lỗ tới 1,917 tỷ đồng.

Kết luận

Câu chuyện kinh doanh cửa hàng tiện lợi không đơn giản chỉ là việc bán hàng hay quản lý chi phí để tìm kiếm lợi nhuận, mà là việc mở rộng chuỗi để đạt được một mật độ phủ sóng nhất định, thì khi đó mới có thể sinh lãi. Và thời gian đầu là thời gian dùng vốn để triệt hạ nhau từ các thương hiệu. Theo các nhà đầu tư tính toán thì 5 năm đầu là thời gian chịu lỗ nặng nhất của doanh nghiệp của ngành kinh doanh cửa hàng tiện lợi. Rõ ràng, các cửa hàng tạp hóa truyền thống hiện nay đang phải chịu sự kìm kẹp rất lớn của những Circle KVinMart+Family MartMinistop, hay B’s Mart,… còn Shop & Go thì đang dần thâu tóm các cửa hàng tạp hóa truyền thống. Thế nên trong nay mai, sau khi ngành bán lẻ truyền thống bị xóa sổ thì các cửa hàng tiện lợi sẽ bước vào giai đoạn màu hồng rực rỡ như cách mà các hệ thống tiện lợi tại Thái Lan đang được thừa hưởng và gặt trái ngọt. Minh chứng đã cho thấy từ việc Family Mart nhất quyết không từ bỏ thị trường Việt Nam dù bị mất trắng gần như toàn bộ cửa hàng sau cú “phốt” mang tên Phú Thái. Với kinh nghiệm đầu tư dày dặn trong ngành, hệ thống Family thừa biết rằng đâu là thời điểm chịu lỗ, đâu là thời điểm hái quả. Nếu kinh doanh lỗ thì chẳng ai dại gì cứ đâm đầu vào. Từ việc làm ấy, ông Kigure Takehiko như khẳng định chắc nịch rằng trong tương lai ngành này sẽ có lãi.

Còn về phần người tiêu dùng Việt Nam, tất nhiên một môi trường càng cạnh tranh gay gắt bao nhiêu thì người hưởng lợi cuối cùng luôn là người tiêu dùng, sẽ càng có lợi bấy nhiêu, về cả giá cả lẫn dịch vụ. Đồng thời, việc ồ ạt mở các chuỗi cửa hàng tiện lợi còn góp phần lớn giải quyết một bài toán nan giải của Việt Nam hiện nay, đó là nạn thất nghiệp của 200,000 cử nhân trong nước. Không khó để bước vào hỏi một nhân viên bán hàng của một cửa hàng xyz và biết rằng anh ta/cô ta chính là một sinh viên vừa mới tốt nghiệp.

Và cuối cùng, khi người dân ngày càng mất niềm tin vào các chợ truyền thống vì những bê bối trong khâu đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm thì người tiêu dùng lại càng có lý do để chuyển sang bước vào một cửa hàng tiện lợi.

Tương lai của ngành cửa hàng tiện lợi sáng sủa là thế, nhiều doanh nghiệp rỉ tai đua nhau nhảy vào đầu tư, nhưng cũng không ít kẻ đã “khóc hận” vì không tự lượng được sức mình, điển hình là sự thất bại thảm hại của chuỗi G7 Mart.

Vì thế, không phải cái gì màu vàng cũng là bánh mì.

Chia sẻ bài viết:

1
Leave a Reply

avatar
1000
1 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
1 Comment authors
Coupon unica Recent comment authors
  Subscribe  
Mới nhất Cũ nhất Hàng đầu
Thông báo cho tôi khi có
Coupon unica
Độc giả
Coupon unica

Hiện nay với sự bùng nổ của internet có rất nhiều doanh nghiệp đã kinh doanh online cũng đã mang lại lợi nhuận khủng, không biết sau này có chuyện từ kinh doanh truyền thống sang kinh doanh trên mạng hay không?