Công ty cổ phần

Khái niệm, đặc điểm công ty cổ phần

Sự ra đời của mô hình công ty cổ phần đã làm thay đổi bộ mặt và vai trò của thị trường chứng khoán trên thị trường tài chính thế giới. Công ty cổ phần được hình thành và phát triển qua phương thức huy động vốn trên thị trường chứng khoán. Việc phát hành trái phiếu và đặc biệt là cổ phiếu cũng như các loại chứng khoán đa dạng khác đã giúp công ty cổ phần có ưu thế tuyệt đối về vốn so với các loại hình doanh nghiệp khác. Điều đó nói lên sự tương tác giữa công ty cổ phần và thị trường chứng khoán. Thị trường chứng khoán lớn mạnh như ngày nau chủ yếu nhờ vào sự phát triển cả về số lượng và chất lượng của các công ty cổ phần.

Khái niệm về công ty cổ phần

Công ty cổ phần (Join – stock Company) ra đời do yêu cầu tất yếu khách quan của nền đại công nghiệp – cơ khí, với trình độ khoa học – kỹ thuật cao. Công ty cổ phần có vai trò to lớn trong quá trình phát triển kinh tế, góp phần hoàn thiện cơ chế thị trường.

Công ty cổ phần đầu tiên trên thế giới được cho là công ty East India Trading Corporation, thành lập tại Anh vào năm 1601 bởi Nữ Hoàng Elizabeth đệ nhất. Thời đó, công ty cổ phần gần như là một chủ thể kinh doanh nhỏ của nhà nước và được điều hành bởi Hoàng gia nhằm những mục đích riêng như kêu gọi những nhà đầu tư góp vốn vào các kế hoạch lớn. Ngoài ra, những người góp vốn vào công ty cổ phần phải chịu toàn bộ trách nhiệm về bất kì thiệt hại hoặc mất mát nào do công ty gây ra bằng toàn bộ tài sản của mình.

Trải qua hơn 400 năm phát triền, cho đến nay, khái niệm về công ty cổ phần đã thay đổi hoàn toàn so với thời kỳ ban đầu đó. Nhìn chung, công ty cổ phần là mô hình doanh nghiệp có vốn điều lệ được chia ra thành nhiều phần bằng nhau và được sở hữu bởi các cổ đông; đồng thời, các cổ đông chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi số vốn họ góp và công ty.

Theo Luật doanh nghiệp, công ty cổ phán là doanh nghiệp trong đó:

  • Vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần.
  • Cổ đông chi chịu trách nhiệm về nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp.
  • Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phiếu cua mình cho người khác, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
  • Cổ đông có thể là tổ chức, cá nhân; số lượng cổ đông tối thiểu là ba và không hạn chế số lượng tối đa.
  • Công ty cổ phần cổ quyền phát hành chứng khoán ra công chúng theo quy định của pháp luật về chứng khoán.

Đặc điểm của công ty cổ phần

Vốn điều lệ của công ty cổ phần được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần. Người chủ sở hữu vốn cổ phần gọi là cổ đông. Mỗi cổ đông có thể mua một hoặc nhiều cổ phần.

Công ty có thể phát hành nhiều loại cổ phần, trong đó phải có cổ phần phổ thông. Ngoài cổ phần phổ thông, công ty có thể phát hành cổ phần ưu đãi: cổ phần ưu đãi biểu quyết, cổ phần ưu đãi cổ tức, cổ phần ưu đãi hoàn lại và cổ phân ưu đãi do điều lệ công ty quy định.

Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình cho người khác, trừ trường hợp đó là cổ phần ưu đãi biểu quyết và cổ phần của cổ đông sáng lập công ty trong 3 năm đầu, kể từ ngày công ty được cấp giấy chứng nhận kinh doanh. Đặc điểm này của công ty cổ phần đã cho phép các nhà đàu tư có khả năng chuyển đổi hình thức và muc tiêu đầu tư một cách linh hoạt.

Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn góp vào công ty. Đặc điểm này cho thấy các cổ đông chỉ chịu trách nhiệm pháp lý hữu hạn đối với phần vốn góp của mình vào công ty (khác với tính chịu trách nhiệm vô hạn của các thành viên hơp danh trong công ty hợp danh, chủ doanh nghiộp tư nhân trong doanh nghiệp tư nhân).

Công ty được quyền phát hành chứng khoán ra công chúng. Đặc điểm này cho thấy khả năng huy động vốn của công ty là rất lớn và rộng rãi trong công chúng.

Cổ đông của công ty cổ phần tối thiểu phải là ba và không hạn chế số lượng tối đa (khác với công ty trách nhiệm hữu hạn là số thành viên không được quá 50 thành viên). Trong quá trình hoạt động, công ty cổ phần được quyền phát hành chứng khoán ra công chúng và các cổ đông được quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình, vì vậy số lượng cổ đông của công ty cổ phần thường là rất đông.

Ưu điểm và nhược điểm của loại hình công ty cổ phần

  • Ưu điểm

– Công ty cổ phần là một hình thức tổ chức kinh doanh có tư cách pháp nhân; công ty được phép phát hành cổ phiếu, trái phiếu, vì vậy, công ty cổ phần dễ dàng huy dộng được một lượng vốn lớn từ các nhà đầu tư khi cần đầu tư mớ rộng sản xuất, hiện đại hóa trang thiết bị, cải tiến công nghệ…. từ đó nâng cao sức cạnh tranh của công ty trên thị trường, đây là ưu điểm nổi bật của công ty cổ phần trong nền kinh tế thị trường.

– Cổ đông của công ty góp vốn cào công ty và hưởng lãi hoặc chịu lỗ tương ứng với tỷ lệ vốn góp vào công ty. Cổ đông chỉ phải chịu trách nhiệm về nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi vốn đã góp. Như vậy, các cổ đông chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn đối với phần vốn góp vào công ty. Các cổ đông chia sẻ rủi ro với nhau trong trường hợp công ty làm ăn bị thua lỗ (và chỉ phải chịu trong phần vốn góp vào công ty).

– Công ty cổ phần thường có rất nhiều cổ đông, vì thế công ty có thể tập trung nhiều trí tuệ từ các cổ đông. Các cổ đông có thể tự mình tham gia quản lý công ty hoặc cử người tham gia quản lý công ty.

– Cổ phiếu, trái phiếu cúa công ty cổ phần được tự do chuyển nhượng (trừ một số trường hợp đặc biệt), vì vậy cho phép nhà đầu tư có thể dễ dàng chuyển hướng đầu tư. Điều này thể hiện sự đa dạng trong đầu tư, phù hợp với xu hướng phát triển năng động của kinh tế thị trường.

– Công ty cổ phần với việc phát hành các loại chứng khoán và cùng với việc chuyển nhượng, mua bán chứng khoán sẽ tạo điều kiện cho sự ra đời của thị trường chứng khoán. Và khi thị trường chứng khoán ra đời, nó sẽ tạo điều kiện cho các nhà kinh doanh có thể tìm kiếm các nguồn tài trợ cho hoạt động đầu tư sản xuất kinh doanh.

  • Nhược điểm

– Công ty cổ phần với chế độ trách nhiệm hữu hạn đã đem lại những thuận lợi cho cổ đông, nhưng lại chuyển bớt rủi ro cho các chủ nợ. Các chủ nợ sẽ bị thiệt thòi khi tài sản của công ty cổ phần không đủ để thanh toán hết các khoản nợ của công ty.

– Công ty cổ phần gồm đông đảo các cổ đông tham gia và thường là không quen biết nhau, với mức độ tham gia góp vốn vào công ty cũng khác nhau. Điều này có thể dẫn đến việc lợi dụng hoặc nảy sinh tranh chấp và phân hóa lợi ích giữa các nhóm cổ đông khác nhau. Vì vậy, việc quản lý, điều hành công ty cổ phần là hết sức phức tạp.

– Cơ cấu tổ chức quản lý ở công ty cổ phần tương đối cồng kềnh và phức tạp, vì vậy chi phí cho việc quản lý là tương đối lớn.

Tuy nhiên, công ty cổ phần là một loại hình tổ chức kinh doanh phù hợp với quy mô sản xuất lớn, thích ứng được những đòi hỏi của nền sản xuất xã hội hóa cao và sự phát triển của nền kinh tế hiện đại. Hiện nay, công ty cổ phần là mô hình phố biến trên thế giới, nhất là ở các nước có nền công nghiệp cao.

Chia sẻ bài viết:

Leave a Reply

Hãy là người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Thông báo cho tôi khi có
avatar
1000
wpDiscuz