Kinh tế

Chính phủ, không phải công nghệ, lấy đi việc làm của ta

Tôi hoàn toàn không đồng tình với quan điểm cho rằng sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI – Artificial Intelligence) sẽ cướp đi việc làm của người lao động. Kể từ khi cụm từ “Cách mạng Công nghiệp 4.0” liên tục được nhắc đến trong vài năm gần đây, ngày càng có nhiều người lo sợ điều đó sẽ gây ra tình trạng thất nghiệp trên diện rộng. Mối quan tâm này không phải là mới. Nhiều cuộc biểu tình của tầng lớp lao động yêu cầu chính phủ kiểm soát trí tuệ nhân tạo đã diễn ra ở nhiều nơi; thậm chí, những người có bộ óc thiên tài như Bill Gates, Mark Zuckerberg, Elon Musk, Stephen Hawking cũng lên tiếng cảnh báo về “mối nguy AI” đến thị trường lao động. Nhưng có một điều cần được làm rõ, đó là những chính sách sai lầm của chính phủ, chứ không phải cơ chế tự động hóa, mới là thứ lấy đi việc làm của người lao động.

Chính sách sai lầm của chính phủ mới là nguyên nhân gây ra thất nghiệp

Uber đang hứng chịu nhiều chỉ trích trong dự án phát triển mô hình xe tự lái (driverless car) của hãng vì mô hình này đang “cướp đi việc làm” của cánh tài xế taxi truyền thống lẫn tài xế Uber. Nếu chỉ phân tích phần nổi của vấn đề, nhiều người sẽ kết luận ngay rằng cơ chế tự động hóa đang làm tăng tỷ lệ thất nghiệp trong xã hội; nhưng nếu phân tích kỹ hơn, ta sẽ thấy đây là phần nổi của một tảng băng trôi. Tại sao Uber phải đầu tư hàng tỷ đôla để phát triển dự án xe tự lái trong khi tiền công cho tài xế lái xe, những người thuộc giới lao động tay nghề thấp, lại khá rẻ? Bây giờ, hãy thử làm một phép toán và bạn sẽ hiểu ra vấn đề mà ta đang nói. Các doanh nghiệp khi đầu tư vào một lĩnh vực luôn xem xét kỹ lưỡng khả năng sinh lợi của từng dự án, vậy điều gì đã khiến Uber và Amazon chi hàng tỷ đôla để tìm đến các phương án thay thế người lao động? Nguyên nhân sâu xa nằm ở các quy định làm khó doanh nghiệp của chính phủ nhằm “bảo vệ người lao động” đã tác động xấu đến ngành. Nếu các chính phủ vẫn tiếp tục can thiệp vào thị trường lao động, trong tương lai, việc dùng trí tuệ nhân tạo sẽ trở nên rẻ hơn so với thuê con người để làm việc.

Công nghệ không gây ra tình trạng thất nghiệp

Người máy, cách mạng số hóa, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo không khiến việc làm mất đi, mà sẽ tạo ra sự chuyển dịch trên thị trường lao động. Một quy luật mà “các chuyên gia” thường cố tình bỏ qua là ở đâu xuất hiện nhu cầu tiêu thụ, ở đó luôn có việc để làm. Vì nhu cầu là vô hạn, nên việc làm cũng sẽ nhiều vô hạn.

Thế kỷ 21 là kỷ nguyên của những tiến bộ công nghệ vượt bậc. Thay vì ủng hộ sự phát triển, nhiều người lại tỏ ra lo lắng và sợ hãi về sự thống trị của AI vào một ngày không xa. Sự ích kỷ của một bộ phận cá nhân và doanh nghiệp đang làm thị trường trở nên méo mó, họ tiến hành vận động hành lang kêu gọi sự bảo hộ từ chính phủ thay vì tìm cách để làm tốt hơn.

Người máy, cách mạng số hóa, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo không khiến việc làm mất đi, mà sẽ tạo ra sự chuyển dịch trên thị trường lao động.
Người máy, cách mạng số hóa, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo không khiến việc làm mất đi, mà sẽ tạo ra sự chuyển dịch trên thị trường lao động.

Chúng ta thường nghe về việc máy ATM đang cướp đi việc làm của các giao dịch viên ngân hàng, phần mềm kế toán cướp đi việc làm của các nhân viên kế toán sổ sách, thương mại điện tử cướp đi việc làm của các nhân viên bán hàng, v.v. Nhưng theo khảo sát tình hình việc làm của Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ (Bureau of Labor Statistics) thì số lượng giao dịch viên ngân hàng, nhân viên kế toán sổ sách, nhân viên bán hàng năm 2009 nhiều hơn so với năm 1999. Nếu sự phát triển công nghệ thực sự làm giảm số lượng việc làm ở những ngành kể trên thì tại sao số liệu thống kê lại cho thấy điều hoàn toàn ngược lại? Như đã nói, vấn đề không nằm ở công nghệ, mà là chính sách của chính phủ như thế nào.

Báo chí và phim ảnh ngày càng tiêm vào người dân nỗi sợ hãi trí thông minh nhân tạo, kết quả là tạo ra làn sóng ủng hộ việc thắt chặt quy định liên quan đến AI, mà quên đi những lợi ích bù trừ (offsetting benefits) mà tự động hóa đem lại; họ cần “bàn tay hữu hình” từ chính phủ mà quên rằng chính phủ không phải là giải pháp cho mọi vấn đề của chúng ta.

Lợi ích bù trừ của tự động hóa

Trong thế kỷ 19, công việc của người thợ dệt dần bị thay thế bởi máy móc, loại bỏ 98% lao động cần để may một mảnh vải. Nhưng ta hãy xét đến khía cạnh còn lại của vấn đề, đó là sự giảm giá thành của vải. Vải giảm giá, đồng nghĩa lượng tiêu thụ sẽ tăng theo đúng quy luật cung – cầu. Nhu cầu vải càng tăng, thì số lượng công việc trong ngành dệt may ngày càng nhiều.

Nếu sự lý giải trên vẫn chưa đủ rõ ràng, thì hãy nhìn sang ví dụ tiếp theo.

Lấy trường hợp của máy ATM. Máy ATM thực hiện nhiều chức năng giao dịch của giao dịch viên ngân hàng, vì thế số lượng giao dịch viên trong một chi nhánh sẽ trở nên ít đi. Chi phí điều hành cho một văn phòng chi nhánh lúc này được giảm thiểu. Chi phí điều hành một phòng giao dịch giảm, ngân hàng sẽ tiến hành mở thêm nhiều chi nhánh khác để mở rộng thị trường. Nhiều chi nhánh hơn nghĩa là số lượng giao dịch viên cần tuyển sẽ nhiều hơn, dù cho số giao dịch viên/chi nhánh có giảm. Hơn nữa, với sự giúp sức của công nghệ, các giao dịch viên có thể thực hiện công việc tốt và nhanh hơn so với trước đây, chất lượng dịch vụ cho khách hàng từ đó sẽ cải thiện đáng kể. Khi giá trị khách hàng được gia tăng, nó sẽ tạo nên sự tăng trưởng việc làm.

Trong kinh tế học cổ điển, ta có thể lý giải những điều trên bằng định luật Say (Say’s law), hay định luật thị trường, rằng cung sẽ tạo ra cầu cho chính nó. Nói cách khác, khi công nghệ giúp cải thiện hiệu quả sử dụng nguồn lực, việc tiêu thụ sẽ gia tăng.

Vì thế, tự động hóa chỉ tạo ra sự chuyển dịch, chứ không khiến việc làm mất đi. Sự chuyển dịch dễ thấy nhất là về cơ cấu chất lượng lực lượng lao động, tay nghề và trình độ chuyên môn kỹ thuật của người lao động ngày càng được nâng cao. Có một thực tế là những người lao động sống ở các quốc gia có công nghệ phát triển luôn có mức sống cao hơn so với người lao động ở những quốc gia có công nghệ kém phát triển. Đến đây, mọi người chắc đã có thể trả lời cho câu hỏi “Liệu sự phát triển công nghệ là tốt hay xấu cho thị trường lao động?”.

Kết luận

Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng công nghệ là nguyên nhân dẫn đến thất nghiệp, khiến nhiều người xem các thành quả của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 như trí thông minh nhân tạo, công nghệ tự động hóa (RPA – Robotic Process Automation), điện toán đám mây (Cloud Computing), công nghệ thực tế ảo (VR – Virtual Reality), big data, v.v. như là một mối nguy hại hơn là một cơ hội phát triển. Các nghiên cứu chỉ ra sự thay đổi ở một số cơ cấu, chứ không cho thấy bức tranh của toàn bộ thị trường; vì thế rõ ràng các số liệu mà họ đưa ra chỉ là một nửa sự thật, và một nửa sự thật thường là điều dối trá to lớn. Công nghệ không phải kẻ thù kinh tế của chúng ta; mặt khác, nó còn là thứ cần thiết để kiến thiết những cơ hội việc làm mới, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống. Nếu tỷ lệ thất nghiệp có sự thay đổi, thứ mà chúng ta cần xem xét đó là “chính phủ vừa làm gì?”, “họ đã ban hành chính sách gì?”, chứ không phải quy trách nhiệm cho công nghệ. Chẳng hạn, sự nới lỏng các quy định kiểm soát doanh nghiệp dưới thời Donald Trump đã đưa tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ giảm xuống còn 3.8%, mức thấp kỷ lục trong vòng 50 năm; đây là một ví dụ điển hình cho thấy chính sách của chính phủ mới là thứ tác động đến tỷ lệ thất nghiệp. Sự tác động lớn nhất của công nghệ lên người lao động có lẽ là gia tăng năng suất lao động của họ, cho nên người lao động cần phải luôn nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật để bắt kịp những sự thay đổi trong thời đại mới. Bằng cách đó, sự hỗ trợ từ công nghệ sẽ giúp mang đến cho ta những sản phẩm dịch vụ và hàng hóa tốt nhất chưa từng có.


Tài liệu tham khảo:

1. James Bessen (30/9/2013). Don’t Blame Technology for Persistent Unemployment. The Slate Group.

2. T. Norman Van Cott (03/11/2016). Fear Not the Robots – Jobs Aren’t Scarce. Foundation for Economic Education (FEE).

3. Ryan Khurana (21/4/2018). How AI and Looser Labor Laws Will Create Jobs. Foundation for Economic Education (FEE).

4. Brittany Hunter (12/12/2017). Job-Killing Tech: The Fallacy that Never Dies. Foundation for Economic Education (FEE).

5. Joseph Michael Newhard (19/6/2017). Robots Are Not Your Economic Enemy. Foundation for Economic Education (FEE).

6. Mark Ahlseen (01/10/1993). Why Government Can’t Create Jobs. Foundation for Economic Education (FEE).

7. Jairaj Devadiga (15/8/2017). Government, Not Automation, Destroys Jobs. Foundation for Economic Education (FEE).

Chia sẻ bài viết:

Leave a Reply

Hãy là người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Thông báo cho tôi khi có
avatar
1000
wpDiscuz