TIN TỨC

Câu chuyện TPP: “America First” của Trump và Châu Á

Tám tháng sau khi Tổng thống Donald Trump ký lệnh rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), nhiều người Hoa Kỳ xem đây là “bản án tử” dành cho hiệp định thương mại giữa 12 quốc gia này. Tuy nhiên, 11 thành viên còn lại thì không nghĩ vậy.

Tiếp tục xúc tiến TPP

Mặc dù việc Hoa Kỳ rút khỏi TPP gây ra một nỗi bất an lớn cho hầu hết các nước Châu Á Thái Bình Dương, nhiều quốc gia trong số đó đang tìm cách thiết lập các thỏa thuận thương mại thay thế, mà trong tương lai, sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực lên nền kinh tế Hoa Kỳ.

TPP-11 (hiệp định TPP không có Hoa Kỳ) được xúc tiến trong những tháng gần đây với nhiều hội nghị cấp cao giữa các nguyên thủ quốc gia. Tuy nhiên, thỏa thuận này vẫn đang bế tắc khi không có sự góp mặt của nền kinh tế lớn nhất thế giới. Phía Nhật Bản mong muốn hoàn tất TPP-11 trước thềm hội nghị APEC được tổ chức tại Việt Nam trong tháng 11 sắp tới, mà Trump “có thể” sẽ góp mặt.

Tuy nhiên, phiên đàm phán tiếp theo của TPP-11 được tổ chức ở Úc vừa qua vẫn chưa thể đạt được thống nhất chung. Vấn đề lớn nhất hiện tại là liệu 11 thành viên còn lại có thể dũng cảm xóa bỏ xung đột lợi ích giữa các bên để hình thành một hiệp ước chung? Thực tế, các nước vẫn muốn giữ lấy một chỗ cho Hoa Kỳ trong TPP. Nhưng để thỏa thuận này được thực thi, các nước cần phải thay đổi một vài quy tắc đã khiến hiệp định bế tắc khi không có Hoa Kỳ. TPP chỉ có thể có hiệu lực nếu có sự phê chuẩn của ít nhất 6 quốc gia chiếm 85% tổng GDP của 12 nước ban đầu. Vắng đi Hoa Kỳ, quốc gia chiếm 60% GDP toàn khối TPP, đã trở thành một thách thức lớn.

Sự trỗi dậy của RCEP và các hiệp định thương mại không có Hoa Kỳ

Trong khi đó, việc Hoa Kỳ rút khỏi TPP khiến mối quan tâm đổ dồn về Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) gồm 10 nước ASEAN cùng với Úc, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, New Zealand, và Hàn Quốc. RCEP nếu được ký kết sẽ chiếm gần 30% GDP toàn cầu và ¼ xuất khẩu của thế giới.

Dự tính, 16 quốc gia thành viên sẽ cố gắng hoàn thành RCEP vào cuối năm nay, nhưng sẽ không dễ dàng vì còn nhiều vấn đề tồn đọng. Một trong số đó là việc Ấn Độ lo ngại rằng sản phẩm của họ sẽ bị áp đảo bởi các mặt hàng Trung Quốc, mặc dù khá tự tin khi cạnh tranh về dịch vụ.

Một số người xem RCEP như một hiệp định thay thế cho TPP, nhưng thực tế không hẳn vậy. RCEP chỉ là một nỗ lực nhằm hài hòa lợi ích các bên trong các thỏa thuận thương mại vốn đã có trước đó của 16 nước thành viên. TPP tham vọng hơn nhiều, bởi nó quy định những vấn đề về nhân công, môi trường, sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp nhà nước, và kinh tế kỹ thuật số (digital economy).

Dù là TPP hay RCEP, các hiệp định thương mại này luôn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành hệ thống thương mai khu vực trong tương lai. Thế nên, Úc và Nhật Bản, cùng một số nước khác, đang nỗ lực nhằm hồi sinh TPP, cũng như thúc đẩy thiết lập RCEP với các “tiêu chuẩn” của TPP.

Đồng thời, một phân tích từ Tạp chí Politico ngày 7/8 cho thấy 11 nước thành viên TPP-11 thậm chí đã thực hiện 27 cuộc đàm phán khác nhau, gồm giữa các quốc gia này, và với một số quốc gia khác như Trung Quốc, các khối thương mại (như EU). Politico đã chỉ ra rằng những cuộc đàm phán này có thể gây tổn hại lên nền kinh tế nông nghiệp của Hoa Kỳ, vốn được dự kiến mậu dịch sẽ tăng thêm 10 tỷ USD trong vòng 15 năm nếu TPP được ký kết (theo International Trade Commission).

Các hiệp định thương mại trên thế giới không có Hoa Kỳ
Các hiệp định thương mại trên thế giới không có Hoa Kỳ. Nguồn: politico.com

Cũng theo báo cáo từ Tạp chí Politico, Úc, New Zealand, và EU đang đàm phán để cắt giảm thuế quan nhằm tạo lợi thế cạnh tranh với hàng xuất khẩu nông nghiệp Hoa Kỳ. Thỏa thuận thương mại giữa Nhật Bản và EU sẽ giúp giá thịt heo tại EU giảm $4/kg. Thậm chí, Nhật Bản còn chấp nhận dỡ bỏ mức thuế 15% lên mỗi lít rượu vang cho EU, đồng nghĩa với việc một chai rượu 750ml xuất xứ từ EU sẽ rẻ đi gần 100 yen; trong khi đó, rượu vang Hoa Kỳ vẫn phải chịu mức thuế này. Politico cũng chỉ ra rằng Úc đang nỗ lực đàm phán với Nhật nhằm cắt giảm 19% thuế lên thịt bò từ Úc, trong khi Hoa Kỳ vẫn phải chịu mức thuế này (Hoa Kỳ là nước cung cấp thịt bò đông lạnh lớn thứ hai tại Nhật Bản, sau Úc). Vừa qua, Nhật Bản thậm chí còn tăng thuế đối với thịt bò đông lạnh của Mỹ từ 38.5% lên 50%. Trong những nỗ lực hiện tại, phía Washington vẫn đang kêu gọi chính phủ Nhật mở cửa thị trường nông nghiệp và thực thi biện pháp thương mại công bằng (fair trade) với Hoa Kỳ trong bối cảnh hai quốc gia xảy ra thâm hụt thương mại.

Quốc hội Hoa Kỳ vẫn còn nhiều vấn đề ưu tiên khác để bàn thảo ngoài TPP. Nhưng với tình hình hiện tại, các nhà lập pháp cần phải xem xét lợi ích của các nhà sản xuất và người tiêu dùng để đánh giá chính xác ảnh hưởng của việc rút khỏi TPP lên nền kinh tế hơn là trông chờ vào các đàm phán song phương. Bởi hiện nay, việc nhiều quốc gia thực hiện các thỏa thuận thương mại không có Hoa Kỳ sẽ khiến hàng xuất khẩu nước này gặp nhiều bất lợi.

Ngăn chặn Trung Quốc

Sẽ là một tin tốt nếu Tổng thống Trump đồng ý tham dự hội nghị thượng đỉnh APEC vào tháng 11 này. Nhưng nếu điều đó là sự thật, tôi dám chắc rằng trong hội nghị Trump sẽ lặp lại những lời kêu gọi các nước thành viên giảm thặng dư thương mại với Hoa Kỳ. Chắc chắn, Chủ tịch nước Trung QuốcTập Cận Bình – sẽ sử dụng APEC như một diễn đàn để lôi kéo các thành viên gia nhập vào hệ thống thương mại của mình.

Trung Quốc đang dần thâu tóm các quốc gia thuộc khu vực Châu Á Thái Bình Dương. Bởi ngày nay, Trung Quốc đã trở thành thị trường lớn nhất mà mọi quốc gia Châu Á đều thèm muốn, có thể nói Trung Quốc đang từng bước thay thế vai trò của Hoa Kỳ trong giao thương Châu Á. Tuy nhiên, nhiều quốc gia vẫn cần bàn tay trợ giúp của nền kinh tế Hoa Kỳ. Họ vẫn muốn Hoa Kỳ đóng vai trò cân bằng về mặt kinh tế với người hàng xóm xấu tính Trung Quốc, bởi sẽ rất nguy hiểm nếu một quốc gia phụ thuộc quá nhiều vào duy nhất một thị trường. Các đồng minh của Hoa Kỳ như Nhật Bản, Úc, và Singapore xem TPP như một hình thức để giữ tầm ảnh hưởng của nền kinh tế Hoa Kỳ trong khu vực bên cạnh các thỏa thuận đảm bảo an ninh.

Có lẽ, “America First” của Trump sẽ khiến tầm ảnh hưởng của Hoa Kỳ phai mờ dần tại Châu Á.

Chia sẻ bài viết:

Leave a Reply

Hãy là người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Thông báo cho tôi khi có
avatar
1000
wpDiscuz