Xã luận

Adolf Hitler và Đảng Quốc Xã: Thiên hữu hay thiên tả?

Nhiều người cho rằng Chủ nghĩa Quốc Xã là một dạng của Chủ nghĩa Phát xít, thực thi cho những lý tưởng của riêng Adolf Hitler, bao gồm các yếu tố của cả phe hữu và tả. Tuy nhiên, những người cánh tả lại thường gán “mác” phát xít cho phe cánh hữu, hay thậm chí cho rằng HitlerĐảng Quốc Xã là nhóm cực hữu.

Tất nhiên không phải vậy.

Nhìn vào nền kinh tế Đức dưới thời Hitler, đó rõ ràng là một nền kinh tế chỉ huy, được điều tiết để chuẩn bị cho một cuộc bành trướng lịch sử, và sở dĩ Hitler muốn đẩy mạnh phát triển khu vực tư nhân cũng chỉ nhằm một mục đích duy nhất: sản xuất khí tài cho chiến tranh.

Để phản bác lại lập luận Adolf Hitler là người cánh hữu, tôi sẽ bắt đầu bài viết này bằng các luận điểm trả lời cho hai câu hỏi lớn:

  1. Sau khi lên nắm quyền vào thời điểm diễn ra cuộc Đại suy thoái, Đảng Quốc Xã đã làm gì để đối phó với những vấn đề kinh tế mà nước Đức đang gặp phải?
  2. Khi chiến tranh thế giới thứ hai nổ ra, Đảng Quốc Xã đã quản lý nền kinh tế Đức như thế nào, đặc biệt là khi đối đầu với đối thủ kinh tế lớn như Mỹ?

Chính sách của Đảng Quốc Xã những ngày đầu

Thực tế, Chủ nghĩa Quốc Xã không có một hệ thống tư tưởng kinh tế bao quát, các chính sách của Hitler và những người Quốc Xã thực ra chỉ là làm những gì mà họ nghĩ cần thiết cho nền kinh tế.

Nước Đức dưới thời Hitler không có một chính sách kinh tế rõ ràng nào, bởi đơn giản đây là thời điểm Hitler muốn gia tăng sức ảnh hưởng của mình, tránh thiên về một phe nhất định nào. Và tất cả những gì Hitler làm chỉ là đánh vào lòng tự tôn dân tộc của người Đức. Tuy nhiên, Chương trình 25 điểm (25-point Program) trong cương lĩnh Đảng Lao động Đức được chính Hitler nêu lên trước đó là một “chứng cứ” hiếm hoi cho thấy Hitler là một tín đồ Xã hội Chủ nghĩa, đặc biệt là điểm 13 mang khuynh hướng cực tả với ý nguyện quốc hữu hóa các tập đoàn độc quyền – 13. We demand the nationalisation of all (previous) associated industries (trusts).

Hitler và những người Quốc Xã luôn bị cánh tả gán ghép là phe cực hữu
Hitler và những người Quốc Xã luôn bị cánh tả gán ghép là phe cực hữu

Bên cạnh đó, Đảng Quốc Xã là tên gọi tắt của Đảng Công nhân Đức Quốc gia Xã hội Chủ nghĩa (Nazi), người Đức hiện nay đề cập đến giai đoạn Hitler nắm quyền là Zeit des Nationalsozialismus (thời kỳ Quốc gia Xã hội Chủ nghĩa) hay Nationalsozialistische Gewaltherrschaft (nền chuyên chế Quốc gia Xã hội chủ nghĩa). Chữ Xã hội Chủ nghĩa trong cái tên đã nói lên tất cả, nhưng tôi vẫn không hiểu sao cánh tả vẫn luôn cho rằng Đảng Quốc Xã là một đảng cực hữu?

Khi trở thành thủ tướng Đức, Hitler nhận thấy rằng nếu quốc hữu hóa, doanh nghiệp nhà nước sẽ không đủ lực để sản xuất lượng lớn khí tài; ông cần sự giúp đỡ từ giới tư sản để đầu tư, sản xuất trang thiết bị cho quân đội với quy mô lớn. Vì lẽ đó, Hitler đã quay lưng với lý tưởng xã hội và thực hiện cuộc thanh trừng đẫm máu năm 1934 cho những kẻ chống đối ông, trong đó có Gregor Strasser, một người thiên tả với các bài viết cải cách xã hội, chống Chủ nghĩa Tư bản, chống Tây phương hóa.

Đại Suy thoái

Năm 1929, cuộc Đại Suy thoái về kinh tế nổ ra và loan rộng khắp toàn cầu, Đức là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Sau thế chiến thứ nhất, nền kinh tế Đức đổ nát không khác gì những tòa nhà bị bắn phá trong chiến tranh, họ phải dựa dẫm vào các khoản vay và đầu tư của Mỹ để vật lộn với nền kinh tế của mình; tuy nhiên, khi cuộc Đại Suy thoái ập đến, các khoản đầu tư bị rút lại thì nền kinh tế Đức, vốn đang rệu rã, sụp đổ lần thứ hai.

Nước Đức lúc này: xuất khẩu giảm, công nghiệp trì trệ, doanh nghiệp phá sản, thất nghiệp tăng cao, thậm chí đến nông nghiệp cũng thất bại.

Đảng Quốc Xã nắm quyền và điều hành nền kinh tế Đức

Cuộc suy thoái đầu thập niên 30 là thời cơ tốt để những người Quốc Xã chớp lấy sự ủng hộ từ quần chúng. Mặc dù nền kinh tế thế giới đang dần phục hồi trở lại, nhưng tỷ lệ sinh giảm do những hậu quả từ chiến tranh đã khiến thị trường lao động trở nên khan hiếm. Lúc này, Đảng Quốc Xã biết rằng họ cần phải làm một điều gì đó.

Ngày 17/3/1933, Hitler sa thải Hans Luther, một người cánh hữu có công lớn trong việc ổn định đồng Mark Đức thời kỳ siêu lạm phát 1921-1924, để bổ nhiệm Hjalmar Schacht cho vị trí thống đốc Ngân hàng Trung ương Đức (Reichsbank). Hjalmar Schacht không phải đảng viên Quốc Xã, nhưng lại là người ủng hộ Hitler nhiệt thành nhất. Schacht lên kế hoạch đẩy mạnh chi tiêu chính phủ để kích cầu cho nền kinh tế, đồng thời sử dụng nhiều phương pháp quản lý thâm hụt.

Sau suy thoái, hầu hết ngân hàng Đức đều trở nên suy sụp, chính quyền Quốc Xã quyết định tự mình điều tiết thị trường tài chính thông qua các gói đầu tư và cho vay, và đặt lãi suất thấp. Bên cạnh đó, nông dân và doanh nghiệp nhỏ được chính phủ hỗ trợ để quay lại phát triển sản xuất và nâng cao năng suất, lợi nhuận. Đó cũng là lý do vì sao Đảng Quốc Xã nhận được sự ủng hộ rất lớn từ nông thôn và tầng lớp trung lưu.

Ba lĩnh vực đầu tư trọng điểm của chính quyền Quốc Xã lúc bấy giờ là xây dựng, vận tải, và vũ trang. Tất nhiên, chúng đều nhằm một mục đích duy nhất: chuẩn bị cho chiến tranh. Reich Labour Service (RAD) được thành lập để giải quyết tình trạng thất nghiệp ở những người trẻ, nhưng thực tế RAD là cái nôi để truyền bá tư tưởng Quốc Xã và được quân sự hóa trong đệ nhị thế chiến. Kết quả là đầu tư nhà nước tăng gấp ba lần từ 1933 – 1936, giảm 2/3 số người thất nghiệp (tín đồ Quốc Xã được cam kết việc làm bất kể năng lực cho công việc hay thậm chí công việc đó không cần thêm người), và nền kinh tế Đức bắt đầu tiến triển khá hơn. Nhưng, sự tiến triển nhờ vào các biện pháp thúc ép của “phù thủy kinh tế” Hjalmar Schacht chỉ khả quan trong ngắn hạn.

Adolf Hitler (trái) và nhà kinh tế thiên tả Hjalmar Schacht (phải)
Adolf Hitler (trái) và nhà kinh tế thiên tả Hjalmar Schacht (phải)

Thất nghiệp giảm nhưng sức mua của người dân không hề tăng lên do thu nhập thấp. Phù thủy Schacht dường như “hết phép” khi tình trạng thâm hụt thương mại vẫn tiếp tục diễn ra, nhập khẩu vẫn cao hơn xuất khẩu, và lạm phát luôn rình rập để bùng phát bất kỳ lúc nào. Reich Food Estate được lập ra để điều phối nông sản và sản xuất theo hướng tự cung tự cấp là sự thất bại nặng nề, thậm chí đến năm 1939 vẫn còn tình trạng thiếu hụt lương thực, khiến nông dân ngày càng trở nên mất lòng tin. Phúc lợi xã hội trở thành nơi từ thiện ép buộc, với các họng súng sẵn sàng chỉa vào người dân để buộc họ phải “quyên góp” vào đó, qua đó giúp chính quyền Quốc Xã có thể sử dụng toàn bộ tiền thuế vào việc tái thiết vũ trang.

Kế hoạch mới: “độc tài kinh tế”

Khi thế giới chứng kiến những chuyển biến tích cực trong nền kinh tế Đức, nhiều người bắt đầu tán dương Schacht và xem ông như một “phù thủy kinh tế”. Tuy nhiên, thực trạng nền kinh tế bên trong nước Đức thậm chí còn “thảm” hơn so với thời Weimar. Schacht muốn tập trung toàn lực trong xã hội để xây dựng một cỗ máy chiến tranh khổng lồ. Năm 1934, Schacht bắt đầu kiểm soát hoàn toàn nền tài chính Đức, thực hiện Kế hoạch mới (New Plan) để giải quyết những vấn đề kinh tế đang tồn tại: kiểm soát cán cân thương mại bằng cách quy định những gì được nhập và không được nhập vào Đức, đồng thời tập trung phát triển công nghiệp nặng và quân sự. Người dân Đức lúc này phải sống dưới ách cai trị độc tài của Hitler cả về kinh tế lẫn chính trị.

Trong thời gian này, Đức đã ký nhiều thỏa thuận mua bán với những quốc gia thuộc bán đảo Balkan để tăng dự trữ ngoại tệ, và khiến các nền kinh tế này phụ thuộc vào Đức.

Năm 1936, thực hiện kế hoạch bốn năm

Schacht biết rằng với tốc độ vũ trang hiện tại thì cán cân thanh toán của Đức sẽ sớm khủng hoảng, nên quyết định tăng cường sản xuất hàng tiêu dùng để xuất khẩu. Nhiều người tán thành cách làm này, nhưng những bộ sậu quyền lực trong chính phủ thì muốn quay lại mục tiêu vũ trang ban đầu. Một trong số đó, không ai khác, chính là Hitler – người đã kêu gọi nền kinh tế Đức sẵn sàng cho một cuộc chiến trong bốn năm tới.

Hitler nôn nóng được nhìn thấy ngày nước Đức mở rộng lãnh thổ, bỏ mặc lời kêu gọi ngừng chạy đua vũ trang từ phía các doanh nghiệp. Để thực hiện tham vọng đó, Goering được bổ nhiệm làm bộ trưởng phụ trách kế hoạch bốn năm – kế hoạch tập trung thúc đẩy chạy đua vũ trang, thiết lập một nền kinh tế tự chủ hoàn toàn. Sản xuất giờ đây nằm dưới sự điều chỉnh của chính phủ, ba lĩnh vực then chốt được tăng cường phát triển, nhập khẩu bị kiểm soát, và các sản phẩm thay thế được chỉ định sản xuất. Nền kinh tế Đức lúc này bị kiểm soát chặt hơn bao giờ hết. Nhưng vấn đề ở đây là: Goering là tổng tư lệnh không quân, chứ không phải nhà kinh tế học, sự ngu dốt về kinh tế của Goering khiến “phù thủy kinh tế” Schacht quyết định từ chức. Tuy lạm phát không tăng cao đến mức báo động, nhưng những mục tiêu kinh tế (như về dầu mỏ, quân sự) đã không thể hoàn thành. Nguyên vật liệu sản xuất chính trở nên thiếu hụt, người dân đói kém, vấn nạn ăn cắp tràn lan, chính sách chạy đua vũ trang và kinh tế tự chủ không thực hiện được, và Hitler dường như đặt cược tất cả vào ván bài Đại Đức.

Đức đã thất bại trong chiến tranh thế giới thứ hai, nhưng nền kinh tế Đức thì đã thất bại ngay trước khi bắt đầu cuộc chiến. Goering đã kéo cả con tàu kinh tế Đức xuống vực, và thứ duy nhất người ta thấy phát triển đó là “chỉ số kiêu ngạo” của Goering. Kinh tế kế hoạch và bị kiểm soát chặt đã khiến thu nhập người dân giảm, số giờ làm tăng cao, nạn hối lộ diễn ra khắp nơi, công xưởng làm việc đầy ắp mật vụ Gestapo, và hiệu quả kinh tế thì giảm sút.

Kinh tế thất bại trong chiến tranh

Hitler muốn chiến tranh để bành trướng lãnh thổ, và nền kinh tế Đức được cải cách lại chỉ để phục vụ cho tham vọng đó. Tuy nhiên, ngay cả khi Đức chiếm được Ba Lan, nền kinh tế Đức lúc đó vẫn chưa sẵn sàng cho cuộc chiến, Đức vẫn còn rất yếu và cần xây dựng thêm vài năm nữa mới có thể đối đầu được với Liên Xô. Đức chiếm được Ba Lan dễ dàng là do Anh, Pháp quay lưng làm ngơ. Tư lệnh kỵ binh Đức Quốc Xã Siegfried Westphal từng nói, nếu quân Pháp tấn công trong tháng 9 năm 1939 vào chiến tuyến Đức thì “họ chỉ có thể cầm cự được một hoặc hai tuần”. Các chiến lược gia lúc ấy tin rằng Hitler muốn bắt đầu cuộc chiến sau nhiều năm nữa, rằng Hitler sẽ bảo vệ nền kinh tế khỏi cuộc chiến kinh tế cho đến khi Đức thực sự sẵn sàng. Nhưng họ đã sai, năm 1939 Hitler tập trung tất cả nguồn lực xã hội cho cỗ máy chiến tranh của mình.

Dù vậy, quân sự Đức cũng không mạnh hơn. Sản xuất các vũ khí chính (như xe tăng) vẫn trì trệ do thất bại trong việc quản lý, ngành công nghiệp thiếu hiệu quả, và những thiếu hụt trong khâu sản xuất. Tất cả chỉ vì Hitler cố gắng điều tiết nền kinh tế tập trung vào một chỗ, khiến nhiều khu vực chồng chéo lên nhau, sản xuất trở thành nơi để tranh giành quyền lực.

Cầu cạnh giới tư sản khi Mỹ tham chiến

Năm 1941, Mỹ tham chiến mang theo những trang bị tối tân nhất cùng nguồn lực sản xuất khổng lồ từ khắp nơi trên thế giới. Lúc này, Đức vẫn còn loay hoay với nền sản xuất của mình. Hitler bổ nhiệm Albert Speer, kiến trúc sư mà ông trọng dụng nhất, cho chức vụ Bộ trưởng Khí tài và Vũ trang. Speer được toàn quyền làm những gì cần thiết để giúp nền kinh tế Đức sẵn sàng cho một cuộc chiến tổng lực. Speer quyết định “cởi trói” cho các nhà tư bản công nghiệp để họ có thể tự do sản xuất, nhưng vẫn thành lập một Ban Quy hoạch Trung ương để quản lý, tránh để các nhà tư bản rời xa mục tiêu của Hitler.

Kết quả là nguồn cung trang thiết bị và vũ khí tăng vọt dù quân Đồng Minh liên tục bắn phá, ném bom dữ dội. Tuy nhiên, các nhà kinh tế học hiện đại cho rằng dù Hitler thực hiện chính sách này ngay từ đầu thì nền sản xuất của Đức vẫn không thể nào so được với Mỹ, Anh, và Liên Xô.

Năm 1945, Đức bị đánh bại nhưng nói chính xác hơn, nền sản xuất của Đức đã bị đánh bại bởi nền sản xuất của lực lượng Đồng Minh.

Đó là câu chuyện kinh tế của Đức Quốc Xã – Câu chuyện về kế hoạch chi tiêu điên cuồng của Hitler và những người Quốc Xã, câu chuyện về một nền kinh tế kế hoạch kiểu Xã hội Chủ nghĩa mà những người cánh tả (kể cả cánh tả ở Đức thời bấy giờ) gọi đó là “cực hữu”.

Vậy Chủ nghĩa Tư bản hay Chủ nghĩa Xã hội là thứ sinh ra tên độc tài Hitler? Các bạn hẳn đã có câu trả lời.

Các bạn xem thêm để hiểu tại sao càng trao quyền lực kinh tế vào tay chính phủ thì người dân càng mất tự do về chính trị: Tự do chính trị và tự do kinh tế có mối quan hệ với nhau không?

Chia sẻ bài viết:

Leave a Reply

2 Nhận xét cho "Adolf Hitler và Đảng Quốc Xã: Thiên hữu hay thiên tả?"

Thông báo cho tôi khi có
avatar
1000
Xếp theo:   Mới nhất | Cũ nhất | Hàng đầu
Nam
Độc giả

Rất cảm ơn Web vì bài viết này. Cố gắng phát huy hơn nữa trong tương lai nhé. Xin cảm ơn.

wpDiscuz